Samorząd lokalny 2030 a Zintegrowany System

Kwalifikacji jako narzędzie całożyciowej edukacji

Zrównoważony rozwój regionów. Czy obszary wiejskie kiedykolwiek dogonią miejskie?

Trwające spory środowisk naukowych i politycznych o stan oraz proces rozwoju społeczno-gospodarczego regionów Polski czy Europy prowadzą do wspólnych wniosków tak zwolenników tezy o pogłębianiu się zróżnicowania poziomu rozwoju i warunków życia regionów, jak i jego oponentów. Bez względu na to czy zaliczasz się do grona sojuszników politycznie definiowanej konwergencji regionów, czy diagnozowanej naukowo postępującej dywergencji regionalnej, zazwyczaj zgodzisz się ze stwierdzeniem, że wyższy poziom umiejętności stanowi sposób na ograniczanie barier sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi terytorialnemu miast i obszarów wiejskich. Czy zrównoważony rozwój regionalny, w tradycyjnym podziale na miasta i wsie, jest w ogóle możliwy? Czy obszary wiejskie są skazane jedynie na wieczną pogoń za dobrobytem mieszkańców metropolii i prężnych w skali kraju ośrodków regionalnych?

Choć dynamicznie wzrasta przewaga dużych ośrodków miejskich nad regionami peryferyjnymi, szczególnym przeobrażeniom ulegają wsie, w których również dostrzega się polaryzację poziomu rozwoju: od obszarów wiejskich o zróżnicowanych funkcjach i dochodach mieszkańców do obszarów o niskim poziomie wielofunkcyjności i dywersyfikacji źródeł dochodów ich mieszkańców. Wyzwaniem dla długookresowej polityki rozwoju zorientowanej na zrównoważenie jest tworzenie warunków dla dyfuzji poprzez m.in. wyrównywanie szans edukacyjnych1. Wyrównywanie szans edukacyjnych pomiędzy mieszkańcami miast i wsi, o które zabiega się w politykach wspólnotowych jak i krajowych już na etapie edukacji przedszkolnej, dotyczy nie tylko tworzenia optymalnych warunków rozwoju i nauki dzieci i młodzieży, także na kolejnych szczeblach edukacji. Coraz częściej postuluje się w dokumentach strategicznych, raportach, materiałach pokonferencyjnych, opracowywanie i wdrażanie reform zorientowanych na całożyciowe uczenie się dorosłych, stanowiące nie tylko perspektywę rozwoju kariery, lecz także możliwość zapobiegania ekskluzji społecznej2 grup z utrudnionym dostępem do dóbr cywilizacyjnych.

Kapitał ludzki w strategiach rozwoju województw z perspektywą do 2030 roku

Oczekiwania wobec opracowywanych obecnie strategii rozwoju województw do 2030 roku dotyczą uwzględniania w strategiach regionów szczególnej roli kapitału ludzkiego w rozwoju regionalnym oraz redefinicji czynników rozwoju terytorialnego pod wpływem takich megatrendów jak: transformacja, postmodernizacja, integracja, globalizacja. Proces aktualizacji strategii posiada każdorazowo swoje uwarunkowania prawne, choćby takie jak zachowanie spójności strategii regionalnej z dokumentami strategicznymi szczebla krajowego3. Strategia rozwoju województwa powinna uwzględnia

cele średniookresowej strategii rozwoju kraju, krajowej strategii rozwoju regionalnego, odpowiednich strategii ponadregionalnych, a także cele i kierunki koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju.

W obecnie trwających w wielu województwach konsultacjach społecznych dotyczących tworzonych strategii rozwoju województw do 2030 roku, mowa jest m.in. o jakości kapitału ludzkiego kształtowanego poprzez elastyczną ofertę edukacyjną, która powinna uwzględniać regionalne/lokalne możliwości i potrzeby w zakresie produkcji towarów i usług dostosowanych do kontekstu terytorialnego. Wciąż akcentuje się niedostosowanie systemu edukacji do potrzeb lokalnych rynków pracy, poszukiwanie nowych form zatrudniania (np. outsourcing, offshoring, telepraca) oraz zwiększoną mobilność kapitału ludzkiego4. Problemy z pozyskaniem wykwalifikowanych pracowników przez przedsiębiorstwa mają swoje źródło nie tylko w niskim wskaźniku aktywności zawodowej Polaków. Ciągłe niedopasowanie popytu na pracę ze strony pracodawców z podażą pracowników o (nie)odpowiednich kwalifikacjach stanowi zagrożenie dla rozwoju przedsiębiorstw i polskiej gospodarki. Aktualizowane strategie rozwoju województw powinny wyznaczać nowe cele uwzględniające tworzenie ram dla edukacji odpowiadającej na regionalne i lokalne potrzeby rynku pracy. Tym bardziej staje się to wyzwaniem w czasach szybkiego rozwoju technologii, automatyzacji, systemów cyber-fizycznych czy Internetu rzeczy, które to procesy składają się na rewolucję określaną mianem czwartej rewolucji przemysłowej (przemysł 4.0). Coraz powszechniej dostrzegana jest luka kompetencyjna pomiędzy szkolnymi programami nauczania czy akademickimi programami kształcenia.

Kształcenie zawodowe dostosowane do potrzeb rynku pracy – wyzwanie dla samorządów?

W samorządach lokalnych, w szczególności powiatowych, upatruje się dzisiaj roli integratora pomiędzy szkolnictwem branżowym a pracodawcami. Można wyobrazić sobie sytuację, w której władze powiatowe tworząc gremia lokalnych przedsiębiorców, którzy znają realia swojej branży, miałyby realny wpływ na określanie kierunków kształcenia, dostosowywanie programów, definiowanie efektów kształcenia, czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych. Czy w perspektywie kilku lat przyniosłoby to spodziewany efekt w postaci absolwentów przygotowanych do wejścia na rynek pracy zgodnie z kwalifikacjami oczekiwanymi przez pracodawców?

Głos branżowych ekspertów stanowi realistyczne, a zarazem perspektywistyczne podejście w zakresie wyznaczania nowych standardów efektów kształcenia, zgodnych z rzeczywistym zapotrzebowaniem na osoby o odpowiednich kwalifikacjach. Uporządkowanie wymogów wobec kandydatów do pracy w oparciu o kluczowe gałęzie przemysłu i usług w regionie czy środowisku lokalnym, może doprowadzić w efekcie do skrócenia czasu przygotowywania na stanowisku pracy absolwentów szkół branżowych do zadań, które są stawiane przed młodymi pracownikami.

Zintegrowany System Kwalifikacji jako narzędzie całożyciowej edukacji

Projekt opisywania kwalifikacji, który w centrum zainteresowania stawia efekty kształcenia, nie jest już tylko marzeniem czy mrzonką osób rekrutujących pracowników, pracodawców, doradców zawodowych wspierających w wyborze zawodu, czy też wreszcie osób zaangażowanych w organizację edukacji zawodowej i kształcenie zawodowe w Polsce, czyli decydentów samorządowych, dyrektorów szkół i nauczycieli przedmiotów zawodowych. Zgodnie z ustawą o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji5 w Polsce tworzony jest system, którego zadaniem jest uporządkowanie rynku nadawania kwalifikacji, nie tylko, a może nawet w szczególności, zdobywanych poza systemami oświaty i szkolnictwa wyższego. Tworzenie ZSK pozwoli na jeszcze lepsze wykorzystanie potencjału tkwiącego w całożyciowej edukacji, wzrośnie zainteresowanie formalnym uznawaniem kompetencji i podnoszeniem kwalifikacji. Dzięki kwalifikacjom, które znajdą się w systemie, łatwiej zaprojektujemy własne ścieżki kariery edukacyjno-zawodowej, czy też jako pracodawcy będziemy mogli porównywać świadectwa i dyplomy wydawane poza granicami kraju oraz poziom jaki przypisano danej kwalifikacji, z Polską Ramą Kwalifikacji.

Funkcjonowanie Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, obecnie wdrażanego przy wsparciu pracodawców, związków zawodowych, organizacji branżowych, instytucji i firm szkoleniowych, organizacji pozarządowych, instytucji edukacyjnych i naukowo-badawczych, przyniesie korzyści obecnym pracownikom, jak i osobom, które dopiero wejdą na rynek pracy. Za każdym razem uzyskany w ten sposób certyfikat - wydawany przez właściwą instytucję certyfikującą, podlegającą wewnętrznym i zewnętrznym systemom jakości nadawanych kwalifikacji - będzie wiarygodną wizytówką kandydata. Wiedza, umiejętności i kompetencje społeczne przez nią potwierdzone będą wystarczającą legitymacją do uzyskania zatrudnienia (także przez osoby bezrobotne) lub do osiągnięcia awansu zawodowego przez pracowników dbających o swój zawodowy rozwój. Dla pracodawcy, kwalifikacja w rozumieniu ZSK, oznacza możliwość skrócenia procesów rekrutacyjnych, ponieważ nie będzie ważny tak bardzo sam fakt ukończenia danego programu nauczania/kształcenia, czy ilość zrealizowanych w programie godzin, lecz przede wszystkim efekty kształcenia – faktyczne umiejętności, które pozwolą na zatrudnienie w oparciu o transparentne wymagania znane obu stronom rynku pracy: pracownikowi i pracodawcy.

Wdrażanie Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji jest współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Podobne systemy kwalifikacji funkcjonują lub są wdrażane na świecie w blisko 140 krajach. Więcej informacji o Zintegrowanym Systemie Kształcenia znajdziesz tutaj: https://www.kwalifikacje.gov.pl/

Sławomir Szymczak
Instytut Badań Edukacyjnych, Zespół ZSK

 

1 Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska 2030. Trzecia Fala Nowoczesności, MAiC, Warszawa 2013, s. 108-111.

2 Por. E. Solarczyk-Ambrozik, Wymiar globalny, regionalny i indywidualny orientacji na rynek w strategiach całożyciowego uczenia się, [w:] Edukacyjne konteksty współczesności – z myślą o przyszłości, red. J. Madalińska-Michalak, N. G. Pikuła, „Impuls”, Kraków 2018.

3 Art. 11 ust. 1d ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, Dz.U. 1998 Nr 91 poz. 576.

4 P. Churski, Współczesne megatrendy przemian społeczno-gospodarczych i ich wpływ na przemiany czynników rozwoju – szansa czy wyzwanie dla Wielkopolski?, Spotkanie konsultacyjne dotyczące rozpoczęcia prac diagnostycznych nad Strategią Rozwoju Województwa Wielkopolskiego do 2030 roku, UMWW, Poznań, dnia 23.05.2018 r.

5 Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji, Dz.U. z 2017 r. poz. 986, 1475.

Wydawca: SKIBNIEWSKI MEDIA, Warszawa