Po XIX Kongresie Gmin Wiejskich

– czas na refleksje i działania

OSSA – 18-19 września 2019 r.

Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej był gospodarzem XIX Kongresu Gmin Wiejskich. W odróżnieniu od poprzednich Kongresów, miniony był kongresem tematycznym, poświęconym szeroko rozumianym zagadnieniom ochrony środowiska. Jednakże bieżące sprawy, tak mocno absorbujące samorządy, zdecydowały, iż część obrad poświęcona była sprawom kondycji finansów publicznych, związanych ze zdolnością inwestycyjną gmin oraz finansowania oświaty.

Założony zakres tematyczny Kongresu był chyba bardzo atrakcyjny dla gmin z obszarami wiejskimi, co znalazło odzwierciedlenie w liczbie ich reprezentantów, których było ok. 650.
Kongres patronatem objął Henryk Kowalczyk – Minister Środowiska, który także osobiście uczestniczył w obradach, w panelach dyskusyjnych oraz odpowiadał na pytania uczestników podczas całego Kongresu. Zebranych zaszczycił swoją obecnością także Krzysztof Ardanowski, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obecni byli również reprezentanci innych resortów i instytucji centralnych jak: Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Energii, Ministerstwa Żeglugi i Gospodarki Wodnej, Państwowego Gospodarstwa Wodnego – Wody Polskie, Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Związku Banków Polskich, Banku Gospodarstwa Krajowego i wielu innych.
W warstwie merytorycznej partnerem strategicznym Związku była firma Abrys, - wydawca wielu pism i organizator imprez wspierających samorządy w ich działaniach na rzecz ochrony środowiska i gospodarki komunalnej.
Intencją organizatorów Kongresu było przybliżenie jego uczestnikom problematyki związanej z ochroną środowiska, gospodarką wodną i ściekową, gospodarowaniem odpadami komunalnymi, samowystarczalnością energetyczną gmin w oparciu o odnawialne źródła energii (OZE), przeciwdziałaniem suszom i powodziom, programami: czyste powietrze, mój prąd, agroenergia, mała retencja, itp. Wysokiej klasy i wiedzy prelegenci prezentowali zagadnienia w formie nie tylko teoretycznej, ale i praktycznej. Czyli jak to zrobić? i skąd wziąć na to pieniądze?
Część merytoryczną Kongresu wspierali liczni wystawcy prezentujący fachowe wydawnictwa praktyczne, technologie i urządzenia wspierające zadania z zakresu środowiska oraz produkty finansowe służące realizacji tychże zadań. Kongres wzbudził zainteresowanie licznych mediów, wśród których nie zabrakło przedstawicieli Redakcji SAS.

Uczestnicy Kongresu przyjęli 3 stanowiska dot. ochrony środowiska, finansów i oświaty. Jako, że Kongres poświęcony był przede wszystkim ochronie środowiska, przytoczyć warto niektóre z pilnych i niezbędnych działań zawartych w stanowisku odnoszącym się właśnie do głównego tematu. A są one następujące:

  • Utworzenie specjalnych, nie tylko unijnych, instrumentów finansowych dedykowanych dla obszarów wiejskich na eliminację niedomagań w sferze gospodarki wodnościekowej (liniowej i rozproszonej).
  • Wzmocnienie mechanizmu wyrównawczego w finansowaniu gmin z obszarami wiejskimi i wprowadzenie subwencji ekologicznej dla gmin objętych różnego rodzaju formami ochrony przyrody, jako rekompensaty za ograniczenia rozwojowe tych obszarów. Subwencja uczyni z gmin i ich mieszkańców sprzymierzeńców dla ochrony środowiska.
  • W procesie wyznaczania nowych form ochrony przyrody – szczególnie tych determinujących procesy rozwojowe obszarów, na których zlokalizowane będą te formy – rola samorządów nie może ograniczać się wyłącznie do wydawania nic nie znaczących i niewiążących opinii. Wprowadzić należy postępowanie oparte na powszechnej zasadzie dwuinstancyjności wraz z zapewnieniem kontroli sądowej tych procedur. Obecna pozycja potencjalnych inicjatorów wyznaczania nowych form jest znacznie silniejsza od pozycji prawno-ustrojowej samorządów.
  • Utworzenie spójnych i stabilnych mechanizmów wsparcia zróżnicowanych form energetyki opartej na źródłach odnawialnych i zorientowanej na procesy prosumenckie. Wsparcie potrzebne jest nie tylko dla instalacji fotowoltaicznych i wiatrowych, ale także dla instalacji kogeneracyjnych wykorzystujących biomasę, osady ściekowe oraz wszelkie inne odpady mające wartość energetyczną. W tym zakresie niezbędne jest także stabilne prawo podatkowe.
  • Przywrócenie możliwości tworzenia gminnych funduszy ochrony środowiska wraz z określeniem źródeł ich dochodów jako partycypacji w opłatach za korzystanie ze środowiska. Likwidacja w 2010 roku gminnych i powiatowych funduszy negatywnie wpłynęła na lokalne możliwości wspierania działań w zakresie ochrony środowiska, czego dowodem jest np. spowolnienie tempa i zakresu eliminowania azbestu.
  • W systemie gospodarowania odpadami komunalnymi, bazując na dotychczasowych doświadczeniach, skrócona musi być procedura i droga wymiaru oraz egzekucji podwyższonych opłat za uchylanie się od obowiązku segregacji odpadów komunalnych. Podstawą działań w tym zakresie winne być jednolite w skali kraju prawo, określające kiedy należy stwierdzić, że obowiązek segregacji nie został spełniony. Prawodawca musi dostrzec swoją rolę skutecznego kreatora prawa wspomagającego samorządy w procesie implementacji prawa tak unijnego, jak i krajowego.
  • Oceniając aktualny, po wielu zmianach, tekst ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach po kątem Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów ws. „Zasad techniki prawodawczej”, - celowym i pilnym jest napisanie tej ustawy od nowa. Ustawa bowiem staje się coraz bardziej skomplikowana, a kolejne jej nowelizacje czynią jej tekst mało zrozumiałym dla wszystkich uczestników systemu gospodarowania odpadami komunalnymi.

Pełny tekst tego i innych stanowisk XIX Kongresu Gmin Wiejskich dostępny jest na www.zgwrp.pl.

Leszek Świętalski
Sekretarz Generalny ZGWRP

Wydawca: SKIBNIEWSKI MEDIA, Warszawa